भारतरत्न गानकोकिळा लता मंगेशकर यांनी भारतीय संगीतविश्वावर तब्बल आठ दशके अधिराज्य गाजवले. ३६ हून अधिक भाषांमध्ये हजारो अजरामर गाणी गाणाऱ्या लतादीदींच्या कारकिर्दीची सुरुवात मात्र एका अनपेक्षित घटनेने झाली होती. लता मंगेशकर पहिले गाणे अवघ्या १३ व्या वर्षी एका मराठी चित्रपटासाठी गायले होते, परंतु हे गाणे कधीही चित्रपटगृहात रसिकांच्या कानावर पडू शकले नाही.
लता मंगेशकर पहिले गाणे आणि ‘किती हसाल’ चित्रपट
२८ सप्टेंबर १९२९ रोजी जन्मलेल्या लतादीदींना संगीताचे बाळकडू त्यांचे वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्याकडून घरातच मिळाले होते. लहानपणापासूनच त्यांच्यावर शास्त्रीय संगीताचे संस्कार झाले. १९४२ मध्ये पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांचे अकाली निधन झाल्यानंतर कुटुंबाची जबाबदारी लतादीदींवर आली. त्याच वर्षी म्हणजे १९४२ मध्ये दिग्दर्शक वसंत जोगळेकर यांच्या ‘किती हसाल’ या मराठी चित्रपटात लतादीदींना पार्श्वगायनाची पहिली संधी मिळाली.
या चित्रपटासाठी त्यांनी ‘नाचू या गडे, खेळू सारी मनी हौस भारी’ हे गाणे गायले. या पहिल्या वहिल्या गाण्याला संगीतकार सदाशिवराव नेवरेकर यांनी संगीतबद्ध केले होते. वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी लतादीदींनी हे गाणे स्टुडिओमध्ये अत्यंत उत्साहाने रेकॉर्ड केले होते.
चित्रपटाच्या संपादनातून गाणे का वगळले?
गाण्याचे रेकॉर्डिंग पूर्ण झाल्यानंतर ते चित्रपटात समाविष्ट केले जाईल अशी सर्वांनाच अपेक्षा होती. मात्र, ‘किती हसाल’ चित्रपटाच्या अंतिम संपादन प्रक्रियेदरम्यान (एडिटिंग) वेळेच्या आणि कथेच्या गणितामुळे हे गाणे चित्रपटातून काढून टाकण्याचा निर्णय घेण्यात आला. त्यामुळे लतादीदींनी रेकॉर्ड केलेले पहिलेवहिले गाणे रुपेरी पडद्यावर कधीच प्रदर्शित होऊ शकले नाही. स्वतःच्या पहिल्याच पार्श्वगायनाबाबत घडलेला हा प्रसंग मोठा धक्का देणारा होता.
‘पहिली मंगळागौर’ मधून पहिला सूर उमटला
पहिल्या गाण्याला अशा प्रकारे कात्री लागली तरी लतादीदी खचल्या नाहीत. त्यानंतर चित्रपट निर्माते व अभिनेते मास्टर विनायक यांनी मंगेशकर कुटुंबाला मोलाचा आधार दिला. मास्टर विनायक यांच्या सहकार्याने १९४२ मध्ये आलेल्या ‘पहिली मंगळागौर’ या चित्रपटात लता मंगेशकर यांना अभिनय आणि गाण्याची संधी मिळाली. या चित्रपटातील ‘नटली चैत्राची नवलई’ हे गाणे प्रेक्षकांसमोर आले आणि तेच लता मंगेशकर यांचे पडद्यावर प्रदर्शित झालेले पहिले अधिकृत गाणे ठरले. अवघ्या १३ व्या वर्षी संघर्षातून सुरू झालेला हा सुरेल प्रवास पुढे भारतीय संगीत विश्वाचा सुवर्णकाळ ठरला.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
लता मंगेशकर यांनी वयाच्या कितव्या वर्षी पहिले गाणे गायले?
लता मंगेशकर यांनी वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी १९४२ मध्ये आपल्या पार्श्वगायन कारकिर्दीतील पहिले गाणे रेकॉर्ड केले होते.
लता मंगेशकर यांनी पार्श्वगायन केलेले पहिले गाणे कोणते होते?
त्यांनी वसंत जोगळेकर दिग्दर्शित 'किती हसाल' या मराठी चित्रपटासाठी 'नाचू या गडे, खेळू सारी मनी हौस भारी' हे गाणे गायले होते.
हे पहिले गाणे चित्रपटात का दिसले नाही?
गाण्याचे रेकॉर्डिंग पूर्ण झाले होते, परंतु चित्रपटाच्या अंतिम संपादनादरम्यान (एडिटिंग) हे गाणे चित्रपटातून काढून टाकण्यात आले.
लता मंगेशकर यांचे पडद्यावर प्रदर्शित झालेले पहिले गाणे कोणते?
१९४२ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या 'पहिली मंगळागौर' या चित्रपटातील 'नटली चैत्राची नवलई' हे लतादीदींचे पडद्यावर आलेले पहिले गाणे ठरले.
