महाराष्ट्राच्या शाश्वत आणि सर्वसमावेशक विकासासाठी प्रशासकीय यंत्रणेसोबतच औद्योगिक क्षेत्राचे योगदान महत्त्वाचे ठरत आहे. टाटा कॅपिटल सीएसआर उपक्रम अंतर्गत राबवण्यात येत असलेल्या विविध कल्याणकारी योजनांमुळे राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक, महिला, युवक आणि आदिवासी बांधवांच्या जीवनमानात सकारात्मक बदल घडून येत आहेत. गेल्या पाच वर्षांत या सामाजिक उत्तरदायित्व उपक्रमांच्या माध्यमातून राज्यातील साडेपाच लाखांपेक्षा जास्त नागरिकांना थेट लाभ मिळाला असल्याची माहिती मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिली आहे.
टाटा कॅपिटल सीएसआर उपक्रम आणि विविध क्षेत्रांतील कार्य
टाटा कॅपिटलने देशभरात केलेल्या एकूण सामाजिक उत्तरदायित्व खर्चापैकी तब्बल ३० टक्के निधी एकट्या महाराष्ट्रात खर्च केला आहे. राष्ट्रीय स्तरावर कंपनीने सुमारे ३७ लाख नागरिकांपर्यंत विविध सुविधा पोहोचवल्या आहेत. यामध्ये शिक्षण, आरोग्य, कौशल्य प्रशिक्षण, जलसंधारण, अपारंपरिक ऊर्जा आणि पर्यावरण संवर्धनाला प्राधान्य देण्यात आले आहे.
शिक्षण आणि कौशल्य विकासावर विशेष भर
राज्यातील गुणवंत विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी पाठबळ मिळावे म्हणून ‘पंख शिष्यवृत्ती’ योजनेद्वारे ६ हजार ४०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना मदत करण्यात आली आहे. विशेषतः पालघर जिल्ह्यातील आदिवासी विद्यार्थिनींच्या उच्च शिक्षणावर भर देण्यात आला आहे. याशिवाय खालील शैक्षणिक प्रकल्प राबवण्यात आले:
- शासकीय शाळांमधील ८५ हजारांहून अधिक विद्यार्थ्यांना आर्थिक साक्षरतेचे धडे देण्यात आले.
- मुंबई आणि ठाणे महापालिका क्षेत्रातील ५० हजारांपेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना रोबोटिक्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि एसटीईएम विषयांचे प्रशिक्षण उपलब्ध झाले.
- ‘प्रोअस्पायर’ उपक्रमांतर्गत २६ हजारांहून अधिक युवक, महिला, आदिवासी आणि दिव्यांग व्यक्तींना बँकिंग, विमा व उद्योजकतेचे व्यावसायिक कौशल्य प्रशिक्षण देण्यात आले.
आरोग्यसेवा आणि कर्करोग जनजागृती
‘आरोग्यतारा’ मोहिमेच्या माध्यमातून मुंबई, ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांतील २ लाखांहून अधिक नागरिकांपर्यंत नेत्रचिकित्सा सेवा पोहोचवण्यात आली आहे. नामांकित रुग्णालयांच्या सहकार्याने मोतीबिंदू, काचबिंदू तपासणी आणि शस्त्रक्रिया मोफत उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. यासोबतच ३० हजारांपेक्षा जास्त नागरिकांसाठी कर्करोग जनजागृती, स्तन व फुफ्फुस कर्करोग तपासणी आणि आवश्यक वैद्यकीय उपचारांचे सहाय्य पुरवण्यात आले आहे.
जलसंधारण आणि सौरऊर्जेचा विस्तार
ग्रामीण भागातील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी ‘जलआधार’ योजनेतून पालघर, अहिल्यानगर आणि सातारा जिल्ह्यांतील ६० हून अधिक गावांमध्ये काम करण्यात आले. या मोहिमेमुळे १ लाख ३० हजारांहून अधिक नागरिकांना जलसुरक्षा मिळाली असून ६०० हून अधिक जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले आहे. यामुळे दरवर्षी सुमारे ८ हजार ५०० लाख लिटर पाणीसाठवण क्षमता निर्माण झाली आहे. तसेच सातारा जिल्ह्यातील १० गावांमध्ये १० हजार हेक्टर क्षेत्रावर पाणलोट विकास राबवला जात आहे.
दुर्गम भागातील विजेची समस्या सोडवण्यासाठी ‘द ग्रीन स्विच’ उपक्रमांतर्गत पालघर, ठाणे आणि रायगडमधील १९ पाड्यांतील ५८० हून अधिक घरांना सौरऊर्जेवर आधारित वीजपुरवठा देण्यात आला आहे. पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी ठाण्यातील पारसिक टेकडीवर ‘वनारोपण फॉर न्यूट्रॅलिटी’ उपक्रमाद्वारे मियावाकी पद्धतीने ४० स्थानिक प्रजातींची ३० हजारांहून अधिक रोपे लावण्यात आली आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
पंख शिष्यवृत्तीचा लाभ किती विद्यार्थ्यांना मिळाला आहे?
पंख शिष्यवृत्ती उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ६ हजार ४०० हून अधिक विद्यार्थ्यांना आर्थिक सहाय्य देण्यात आले आहे, ज्यामध्ये पालघरमधील आदिवासी मुलींच्या उच्च शिक्षणावर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे.
टाटा कॅपिटलच्या जलआधार उपक्रमामुळे काय फायदा झाला?
जलआधार उपक्रमामुळे पालघर, अहिल्यानगर आणि सातारा जिल्ह्यातील ६० हून अधिक गावांमधील ६०० पेक्षा जास्त जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन झाले असून ८ हजार ५०० लाख लिटरहून अधिक पाणीसाठवण क्षमता निर्माण झाली आहे.
आरोग्यतारा उपक्रमांतर्गत कोणती सेवा दिली जाते?
आरोग्यतारा उपक्रमांतर्गत मुंबई, ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांत २ लाखांहून अधिक नागरिकांना मोतीबिंदू, काचबिंदू तपासणी, उपचार व नेत्र शस्त्रक्रियांची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
मियावाकी पद्धतीने वृक्षारोपण कुठे करण्यात आले आहे?
पर्यावरण संवर्धनासाठी ठाण्यातील पारसिक टेकडी परिसरात मियावाकी पद्धतीने स्थानिक प्रजातींच्या ३० हजारांपेक्षा जास्त रोपांची लागवड करण्यात आली आहे.
