महाराष्ट्रातील ग्रामीण व दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये असलेल्या वैज्ञानिक जाणिवांना आणि उपजत कल्पकतेला योग्य दिशा देण्यासाठी सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज ही मोहीम महत्त्वाची ठरत आहे. स्थानिक पातळीवरील दैनंदिन अडचणी, शेतीतील समस्या आणि नागरी आव्हानांवर शालेय विद्यार्थ्यांनी तंत्रज्ञानाच्या मदतीने व्यवहार्य उपाय शोधावेत, यासाठी या उपक्रमात त्यांचा सहभाग वाढवण्यावर शासनाच्या कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता व नाविन्यता विभागाकडून विशेष भर दिला जात आहे.
सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज काय आहे?
‘सेवा संकल्प अभियाना’चा भाग असलेल्या या बहुराज्यीय स्पर्धेचा मुख्य उद्देश तरुणाईच्या कल्पकतेला समाजोपयोगी कामांशी जोडणे हा आहे. केवळ पदवीधर किंवा तांत्रिक शिक्षण घेणारे तरुणच नव्हे, तर प्राथमिक व माध्यमिक पातळीवरील शालेय विद्यार्थ्यांनाही या मंचावर संधी उपलब्ध करून देण्यात येत आहे. कृषी, पर्यावरण संवर्धन, शिक्षण, आरोग्य आणि स्वच्छता यांसारख्या क्षेत्रांतील समस्या सोडवण्यासाठी नाविन्यपूर्ण प्रोटोटाइप, ॲप किंवा मॉडेल तयार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी संधीचे नवे दालन
ग्रामीण भागातील मुले दुष्काळ, सिंचन, पाण्याचा अपव्यय, शेतीमालाचे नुकसान अशा अनेक अडचणी अगदी जवळून अनुभवतात. त्यामुळे त्यांच्याकडे या समस्यांवर मात करण्यासाठी अत्यंत साधे पण प्रभावी उपाय असतात. अशा कल्पनांना योग्य तंत्रज्ञान, मार्गदर्शन आणि व्यावसायिक स्वरूप मिळवून देण्यासाठी राज्य पातळीवर विशेष प्रयत्न केले जात आहेत.
- तांत्रिक मार्गदर्शन: रतन टाटा महाराष्ट्र राज्य कौशल्य विद्यापीठ व नाविन्यता संस्थांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन मिळेल.
- प्रकल्प उभारणी: निवडक संकल्पनांना प्रयोगशाळा आणि इनक्युबेशनच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष मॉडेलमध्ये रूपांतरित करण्याची संधी दिली जाईल.
- आर्थिक पाठबळ: राष्ट्रीय आणि विभागीय पातळीवर यशस्वी ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांना रोख पारितोषिके देऊन गौरवण्यात येणार आहे.
पारितोषिके आणि सहभागाचे स्वरूप
या स्पर्धेत कनिष्ठ (शालेय), तांत्रिक आणि खुला अशा तीन स्तरांवर सहभाग नोंदवता येतो. प्रत्येक विषयांतर्गत प्रथम क्रमांकासाठी १० लाख रुपये, द्वितीय क्रमांकासाठी ५ लाख रुपये आणि तृतीय क्रमांकासाठी ३ लाख रुपयांपर्यंतची पारितोषिके जाहीर करण्यात आली आहेत. याशिवाय सर्वोत्तम प्रकल्पांना शासकीय कामांमध्ये वापरण्यासाठी व स्टार्टअप स्वरूपात पुढे नेण्यासाठी पाठबळ देण्याची योजना आखण्यात आली आहे. ग्रामीण भागातील शाळांनी आपल्या विद्यार्थ्यांची अधिक संख्येने नोंदणी करून त्यांच्यातील संशोधक वृत्तीला प्रोत्साहन द्यावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज ही स्पर्धा कोणासाठी आहे?
या स्पर्धेत शालेय विद्यार्थी, तंत्रशिक्षण घेणारे विद्यार्थी आणि तरुण संशोधक सहभागी होऊ शकतात.
या स्पर्धेत कोणत्या विषयांवर प्रकल्प सादर करता येतील?
स्वच्छता, पर्यावरण, शेती, शिक्षण, आरोग्य, ऊर्जा आणि नागरी प्रशासन या क्षेत्रांतील समस्यांवर उपाय देणारे प्रकल्प सादर करता येतात.
विजेत्यांना कोणती पारितोषिके मिळणार आहेत?
थीमनुसार प्रथम क्रमांकास १० लाख, द्वितीय क्रमांकास ५ लाख आणि तृतीय क्रमांकास ३ लाख रुपयांचे रोख पारितोषिक व इनक्युबेशन सहकार्य दिले जाईल.
ग्रामीण विद्यार्थ्यांना या उपक्रमाचा काय फायदा होईल?
ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना त्यांच्या स्थानिक संकल्पनांना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन, आधुनिक प्रयोगशाळा आणि प्रत्यक्ष मॉडेल तयार करण्याचे पाठबळ मिळेल.
