शालेय परीक्षा आणि स्पर्धांमध्ये माझा आवडता सण निबंध हा विषय वारंवार विचारला जातो. भारतामध्ये वर्षभरात अनेक सण उत्साहाने साजरे केले जातात. त्यामध्ये दिवाळी, होळी, गणेशोत्सव अशा अनेक सणांचा समावेश होतो. विद्यार्थ्यांच्या सोयीसाठी येथे दिवाळी या सणावर आधारित १००, ३०० आणि ५०० शब्दांच्या तीन वेगवेगळ्या आवृत्त्या दिल्या आहेत.

माझा आवडता सण निबंध मराठी (१०० शब्द)

भारतात वर्षभरात अनेक सण साजरे होतात, परंतु ‘दिवाळी’ हा माझा सर्वात आवडता सण आहे. दिवाळी हा दिव्यांचा आणि प्रकाशाचा भव्य सण मानला जातो. या सणाच्या काळात शाळांना मोठी सुट्टी असते, त्यामुळे सर्व मुलांमध्ये खूप आनंदाचे वातावरण असते.

दिवाळीच्या दिवसांत घराघरांमध्ये सुंदर रांगोळ्या काढल्या जातात, रंगीबेरंगी आकाशकंदील लावले जातात आणि संध्याकाळी तेवणाऱ्या पणत्यांनी संपूर्ण परिसर उजळून निघतो. लाडू, करंजी, चकली यांसारखा चविष्ट फराळ खायला मिळतो. नवीन कपडे घालणे आणि मित्रांना भेटणे यात खूप आनंद मिळतो.

दिवाळी हा सण आपल्याला अंधाराकडून प्रकाशाकडे जाण्याचा संदेश देतो. वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवणारा हा सण मला मनापासून आवडतो.

माझा आवडता सण निबंध मराठी (३०० शब्द)

प्रस्तावना

आपला भारत देश विविध सण आणि संस्कृतींनी नटलेला आहे. येथे प्रत्येक ऋतूत विविध सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. या सर्व सणांमध्ये ‘दिवाळी’ हा माझा अत्यंत आवडता सण आहे. याला ‘दीपावली’ असेही म्हणतात, ज्याचा अर्थ दिव्यांची रांग असा होतो. हा सण आश्विन आणि कार्तिक महिन्यांच्या संधिकाळात येतो.

सणाची तयारी आणि आनंद

दिवाळीच्या काही दिवस आधीपासूनच घरात साफसफाई आणि रंगरंगोटीची लगबग सुरू होते. आई-आजी घरात चविष्ट फराळ बनवतात. चकली, चिवडा, करंजी, लाडू आणि अनारसे यांच्या सुगंधाने घर दरवळून जाते. लहान मुले मातीचे सुंदर किल्ले बनवतात आणि त्यावर मावळ्यांची चित्रे मांडतात. घराच्या प्रवेशद्वारासमोर काढलेली सुंदर रांगोळी आणि दारावर लावलेले आंब्याच्या पानांचे तोरण मनाला प्रसन्न करते.

सणाचे स्वरूप

दिवाळी हा सण सलग पाच दिवस साजरा केला जातो:

• वसुबारस: या दिवशी गाय आणि वासराची कृतज्ञतेने पूजा केली जाते.
• धनत्रयोदशी: या दिवशी धन्वंतरी देवाचे पूजन करून उत्तम आरोग्याची प्रार्थना केली जाते.
• नरक चतुर्दशी: पहाटे लवकर उठून सुगंधी उटणे लावून अभ्यंगस्नान केले जाते.
• लक्ष्मीपूजन: संध्याकाळी माता लक्ष्मी आणि सरस्वतीचे भक्तिभावाने पूजन केले जाते.
• बलिप्रतिपदा व भाऊबीज: पाडव्याला पती-पत्नीच्या नात्यातील प्रेम दृढ होते, तर भाऊबीजेला बहीण भावाच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करते.

निष्कर्ष

दिवाळी हा केवळ फटाके फोडण्याचा सण नसून तो स्नेह, प्रेम आणि एकात्मता वाढवणारा उत्सव आहे. सध्याच्या काळात प्रदूषण टाळण्यासाठी आपण फटाके न वाजवता दिव्यांच्या प्रकाशाने दिवाळी साजरी केली पाहिजे. समाजात ज्ञानाचा आणि आनंदाचा प्रकाश पसरवणारा हा सण मला खूप आवडतो.

माझा आवडता सण निबंध मराठी (५०० शब्द)

प्रस्तावना

भारत हा सणांचा आणि उत्सवांचा देश आहे. सणांमुळे मानवी जीवनातील नीरसता दूर होते आणि चैतन्य निर्माण होते. आपल्या देशात स्वातंत्र्यदिन, प्रजासत्ताक दिन या राष्ट्रीय सणांसोबतच अनेक धार्मिक आणि पारंपरिक सणही साजरे होतात. या सर्व सणांमध्ये ‘दिवाळी’ हा माझा सर्वात आवडता सण आहे. अंधारावर प्रकाशाचा, अज्ञानावर ज्ञानाचा आणि असत्यावर सत्याचा विजय दर्शवणारा हा लोकोत्सव आहे.

ऐतिहासिक व पौराणिक महत्त्व

दिवाळी साजरी करण्यामागे अनेक पौराणिक आणि ऐतिहासिक संदर्भ आहेत. असे मानले जाते की, लंकापती रावणाचा पराभव करून प्रभू श्रीराम चौदा वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येत परत आले, तेव्हा अयोध्यावासीयांनी संपूर्ण नगरी दिव्यांनी सजवून त्यांचे स्वागत केले होते. त्या आनंदाप्रीत्यर्थ दरवर्षी दीपोत्सव साजरा केला जातो. याशिवाय याच काळात शेतात नवीन धान्य येते, त्यामुळे शेतकरी राजाही हा सण अत्यंत समाधानाने साजरा करतो.

साजरे करण्याचे दिवस आणि परंपरा

दिवाळी हा सण केवळ एका दिवसाचा नसून पाच-सहा दिवसांचा भव्य उत्सव असतो. प्रत्येक दिवसाचे स्वतंत्र महत्त्व आहे:

• गोवत्स द्वादशी (वसुबारस): आपल्या संस्कृतीत निसर्ग आणि प्राण्यांना आदराचे स्थान आहे. या दिवशी पूजनीय गाय आणि तिच्या वासराची पूजा केली जाते.
• धनत्रयोदशी: आरोग्याची देवता भगवान धन्वंतरी यांचे स्मरण केले जाते आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाते.
• नरक चतुर्दशी: भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध करून प्रजेला जुलूमातून मुक्त केले. या दिवशी पहाटे उठून अभ्यंगस्नान करण्याची प्रथा आहे.
• लक्ष्मीपूजन: हा दिवाळीचा प्रमुख दिवस मानला जातो. संध्याकाळी घरोघरी आणि व्यापारी पेठांमध्ये लक्ष्मीमातेचे विधीवत पूजन केले जाते.
• बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा): हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक शुभ मुहूर्त मानला जातो. यादिवशी दानशूर राजा बळीचे स्मरण केले जाते.
• भाऊबीज: बहीण-भावाच्या निस्वार्थ प्रेमाचा हा दिवस असतो. बहीण भावाला ओवाळते आणि भाऊ तिच्या रक्षणाचे वचन देतो.

बालगोपाळांचा उत्साह

दिवाळीच्या सुट्टीत लहान मुलांचा आनंद गगनात मावत नाही. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या शौर्याचे स्मरण म्हणून महाराष्ट्रात मुले मातीचे किल्ले तयार करतात. त्यावर बुरुज, दरवाजे आणि तोफा मांडल्या जातात. दारात टांगलेला आकाशकंदील, अंगणात काढलेली सुंदर संस्कारभारती रांगोळी आणि संध्याकाळी घरोघरी प्रज्वलित केलेल्या मातीच्या पणत्या यामुळे रात्रीचे दृश्य विलोभनीय दिसते.

पर्यावरणपूरक दिवाळीचा संकल्प

आजकाल फटाक्यांच्या धुरामुळे प्रचंड वायुप्रदूषण आणि आवाजामुळे ध्वनीप्रदूषण होते. लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि मुक्या प्राण्यांना या आवाजाचा खूप त्रास होतो. म्हणूनच आपण सर्वांनी मिळून पर्यावरणपूरक म्हणजेच ‘प्रदूषणमुक्त दिवाळी’ साजरी करण्याचा निश्चय केला पाहिजे. फटाक्यांवर होणारा अनावश्यक खर्च टाळून तो पैसा गरजूंना मदत करण्यासाठी किंवा शैक्षणिक साहित्यासाठी वापरल्यास सणाचा आनंद खऱ्या अर्थाने द्विगुणित होईल.

निष्कर्ष

दिवाळी हा सण मनातील मत्सर, हेवेदावे आणि निराशा यांचा अंधार नष्ट करून नवीन आशा, उत्साह आणि प्रेम यांचा प्रकाश देतो. नातेसंबंध घट्ट करणारा आणि समाजाला एकात्मतेच्या धाग्यात बांधणारा हा सण आहे. म्हणूनच दिवाळी हा माझा अत्यंत आवडता सण आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

दिवाळी हा सण का साजरा केला जातो?

प्रभू श्रीराम १४ वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येत परत आले, तेव्हा त्यांच्या स्वागतासाठी अयोध्येतील लोकांनी दिवे लावून आनंदोत्सव साजरा केला होता. तसेच वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून दिवाळी साजरी केली जाते.

दिवाळीच्या सणात कोणकोणते दिवस महत्त्वाचे असतात?

दिवाळीमध्ये प्रामुख्याने वसुबारस, धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, बलिप्रतिपदा (पाडवा) आणि भाऊबीज हे दिवस महत्त्वाचे मानले जातात.

पर्यावरणपूरक दिवाळी कशी साजरी करावी?

फटाके न फोडता केवळ मातीचे पारंपरिक दिवे लावून, प्लास्टिकऐवजी नैसर्गिक रंगांची रांगोळी काढून आणि अनावश्यक कचरा टाळून पर्यावरणपूरक दिवाळी साजरी करता येते.

हेही वाचा

• प्रजासत्ताक दिन ( २६ जानेवारी )
• पितामह दादाभाई नौरोजी
• वृक्षांचे महत्त्व : वृक्ष म्हणजे निसर्गाचे खरे रत्न