आपल्या शेतात अहोरात्र राबणाऱ्या बळीराजाच्या निस्वार्थ कष्टांना आणि त्यागाला शब्दबद्ध करणारी ही एक नवी शेतकरी कविता आहे. निसर्गाच्या लहरीपणाशी दोन हात करत, घामाचे थेंब शिंपडून जगाचे पोट भरणाऱ्या या अन्नदात्याची ही भावगाथा प्रस्तुत कवितेतून मांडली आहे.
शेतकरी कविता: मातीशी जुळलेले नाते
काळ्या भोर मातीमध्ये, सांडतो अथांग घाम,
पहाटेच्या गारव्यात, सुरू होई नित्य काम.
नांगरून शिवार सारे, पेरितो जो आशेचे बी,
कष्टातून फुलवितो, धरणीवर रूप नवी.
तप्त ऊन झेलताना, डोळा नभाकडे लागे,
मेघ दाटून येताच, भुईचे हे रूप जागे.
थेंबाथेंबातूनी मग, गंध मातीचा दरवळे,
सोनियाचे पीक पाहून, दुःखाचे मळभ गळे.
खांद्यावर औत घेई, सोबतीला सर्जा-राजा,
कष्टाच्या घासात दिसे, खरा देव बळीराजा.
स्वतः राहून भुकेला, जगताला घास देतो,
दुःख सारे पचवून, ओठांवर हास्य घेतो.
वादळाशी संकटांशी, नित्य लढा देतो वीर,
कधी सुटेना धैर्याचा, काळ्या मातीतला धीर.
पोशिंद्या या बळीराजाला, वंदन आमचे अंतरीचे,
त्याच्या कष्टानेच चाले, चक्र साऱ्या जगताचे.
कवितेचा भावार्थ
या कवितेमध्ये शेतकऱ्याचे मातीवरचे निस्सीम प्रेम आणि त्याचा अखंड संघर्ष व्यक्त झाला आहे. पहाटेच्या पहिल्या प्रहरापासून काळ्या आईच्या सेवेत रुजू होणारा शेतकरी कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता अविरत कष्ट करतो. त्याच्या घामाच्या प्रत्येक थेंबामधून समृद्धीची नवी पालवी फुटते.
निसर्गाच्या लहरीपणाचा सामना करताना शेतकरी कधीही धीर सोडत नाही. आकाशाकडे डोळे लावून पावसाची वाट पाहणारा आणि मेघ बरसताच उत्साहाने कामाला लागणारा बळीराजा हा संयमाची मूर्ती आहे. आपल्या बैलांच्या जोडीसह शेतात राबून तो संपूर्ण जगासाठी धान्याची निर्मिती करतो. स्वतः अडचणीत असूनही साऱ्या जगाची भूक भागवण्याची त्याची वृत्ती त्याला देवत्वाचे स्थान मिळवून देते.
शेवटी, शेतकरी केवळ एक व्यक्ती नसून संपूर्ण सृष्टीचा मूळ आधारस्तंभ आहे. त्याच्या कष्टांमुळेच समाजाचे जीवनचक्र सुरळीत चालू राहते, त्यामुळे त्याच्या या अतुलनीय त्यागाप्रती कृतज्ञ राहणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे, हाच मूळ संदेश या रचनेतून मिळतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
या शेतकरी कवितेचा मुख्य विषय कोणता आहे?
या कवितेत शेतात अहोरात्र घाम गाळणाऱ्या बळीराजाचे श्रम, त्याचा मातीशी असलेला जिव्हाळा आणि जगाला अन्न पुरवण्याची त्याची निस्वार्थ वृत्ती या विषयांचे चित्रण केले आहे.
कवितेमध्ये शेतकऱ्याचा खरा सोबती कोणाला म्हटले आहे?
कवितेमध्ये शेतातील कठीण कामात खांद्याला खांदा लावून साथ देणाऱ्या सर्जा-राजाच्या बैलजोडीला शेतकऱ्याचा सच्चा सोबती म्हटले आहे.
शेतकऱ्याला जगाचा पोशिंदा का म्हटले जाते?
ऊन, वारा आणि पावसाची तमा न बाळगता काळ्या मातीतून अन्न पिकवून संपूर्ण जगाची भूक भागवण्याचे महान कार्य शेतकरी करतो, म्हणूनच त्याला जगाचा पोशिंदा म्हटले जाते.
